بر آستان حضرت دوست

عهدشكني، سيره xadي قوم بني xadاسرائيل «ثُمَّ تَوَلَّيْتُم مِّن بَعْدِ ذَلِكَ»؛ از کلمهxad ي «ثُمَّ»- که نشانxad دهندهxad ی «فصل» است- استفاده میxadشود که بنی اسرائیل پس از مدتي، پیمانxadشکنی کردند.[1] لفظ «ذلک» نيز اشاره به جریان أخذِ میثاقِ مؤکد دارد،[2] يعني؛ سپس بعد از این جریان، شما رویxadگردان شدید. سیرهxad ی عهدxadشکنی قوم بنی اسرائیل به حدّی بود که قرآن كريم در جای دیگري نيز آنان را مورد لعن و نفرین خود قرار ميxadدهد؛ چنانxadکه در آیهxad ی 13 از سوره xadی مائده میxadفرماید: «فَبِمَا نَقْضِهِم مِّيثَاقَهُمْ لَعَنَّاهُمْ»؛ آغاز پیدایش عهدشکنی آن زماني است که عذاب از آنها برطرف ميxadشد، و لکن به محض این که عذاب مرتفع مي...

. رحمت گستردهxad ي خداي تعالي «فَلَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ لَكُنتُم مِّنَ الْخَاسِرِينَ»؛ اگر فضل و رحمت خداوند در كار نبود، شما از خاسران- یعنی جهنّمیان- میxadشدید. تعبیر به «فَضل» اشاره به این نكته است که بنی اسرائیل، تا جايي با دستورات خداوند مخالفت كرده و در گناهِ نافرماني غوطهxadور شده بودند که به هيچxadوجه مستحق پاداش نبودند، و لكن پاداشی که به آنها عنايت شد پاداش تفضلی بود و نه استحقاقی. و تعبیر نمودن به «رحمت» بدين جهت است که نقض عهد با وجود این معجزهxad ي بزرگ- یعنی رفع عذابي كه از ناحيهxad ي كوه طور در انتظار آنان بود- معصیت بزرگی است و کیفر سختی دارد، ولی خداوند از سر رحم...

مسخ جمعيتي از قوم بنيxadاسرائيل در اين آيه، روح نافرمانی بنی اسرائیل را به گونه xadاي ديگر بیان میxadکند، خداوند امر نمود؛ از ايام هفته، روزهاي شنبه حق صيد و ماهيگيري نداريد، و از آنجايي كه اين دستور يك امتحان الهي براي بني اسرائيل بود - تا حدود و میزان اطاعتxad پذيري اين قوم ثابت شود- در طول هفته، روزهاي شنبه ماهیxad های بسياري در كنار ساحل جمع ميxadشدند. اما متأسّفانه اين عده، با حیله xadگری و ترفند خاصي[1] به صيد ماهي ميxadپرداختند! خداوند نيز آنان را مسخ کرده و به شکل میمون در آورد. این ماجرا در آیات ۱۶۳ تا ۱۶۶ از سورهxad ي اعراف نيز- به شكل ديگري- مطرح شده است؛ از قبیل این که آيا مسخ اين گروه جسمانی بود...

مؤمنانِ پندپذیر «وَ مَوْعِظَةً لِّلْمُتَّقِين»؛ خدای تعالی در این بخش از آیه می xadفرماید: ما آنچه بر سر یهود آمد را موجبِ فزونی بصيرت در معرفت و ايمان براى اهل تقوا قرار داديم تا آنان بر تقوا و پرهيزكارىِ خود استوار و ثابتu200f تر شوند.[1] و البته، مؤمنین کسانی هستند که از این جریانات پند و اندرز میxadگیرند. چنانxadکه در جمله xadی «هُدىً لِلْمُتَّقِينَ» نیز، تنها متقین بودند که قرآن را راهنما و هادیِ خود دانسته و از آن استفاده میxadکنند.[2] [1]. طیب، سيد عبدالحسين(1378هـ ش)جu200f2، ص54. [2]. طبu200dرسu200dی، فu200dضu200dل بu200dن حu200dسu200dن(1428هـ ق)جu200f1، ص266. +نوشته شده در دوشنبه نوزدهم تیر ۱۳۹۶ساعت۹ ب.ظ توسطسعید شر...

تغییر و تبدیلِ خطاب در آیه «وَ إِذْ قَالَ مُوسىَu200f لِقَوْمِهِ»؛ سؤال: چرا در آیات پيشين، خطاب به بنی اسرائیل بود ولي این آیه خطاب را متوجه حضرت موسی علیه السلام كرده است؟ جواب: آياتِ مورد اشاره- كه در متن سؤال آمده- جمله xadی معترضه و به منزلهxad ي شرحي است براي آياتي كه بعد از اين پنج آيه- يعني از آيات 61 تا 67- ميxadآيد. از اينxadرو به سیاق آیه ضربه xadای وارد نشده است.[1] [1]. برای اطلاعات بیشتر، ر.ک: طباطبايى، سيد محمد حسينu200f(1417هـ ق)جu200f1، ص199 و ۲۰۰. +نوشته شده در دوشنبه نوزدهم تیر ۱۳۹۶ساعت۹ ب.ظ توسطسعید شریفدینی | ...

ریشه xadی «إستهزاء» «أ تَتَّخِذُنَا هُزُواً»؛ سؤال: سرچشمهxad ی «إستهزاء» چیست؟ جواب: سرچشمه xadي لفظ مزبور، عداوت، تکبّر و تحقیر مردم است. و این، يك صفتِ دروني است كه از نگاه قرآن، مطرود و مذموم است. آری، اين كلمه، روح لجاجت، خصومت و تمرّد بني اسرائيل را میxadرساند که به پیامبر خويش نسبت استهزاء ميxadدهد! لازم به ذکر است؛ دين مقدس اسلام، إستهزاء را حتي اگر عنوان ایذائی هم نداشته باشد، حرام میxadداند. همچنین؛ كلمه ي «هُزُواً»- همچون واژهxad ی «کُفُواً»- دارای سه قرائت است.[1] کلمهxad ی مزبور به معنای «شوخی مخفیانه» بوده و اگر به باء متعدّی شود مانند «هَزِئْتُ بِه»، به معنای «إستهزاء» است.[2] و لکن در همهxad ی...

أمانتداري حضرت موسي علیه السلام در انتقال وحي «قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّن لَّنَا مَا لَوْنُهَا قَالَ إِنَّهُ يَقُولُ»؛ چرا حضرت موسی علیه السلام هر بار در پاسخ به قوم بني اسرائيل، از واژهxad ي «إِنَّهُ يَقُولُ» استفاده ميxad نمود؟ جواب: قرآن کریم در صدر ماجرای مزبور به نقل از حضرت موسی علیه السلام اینxadگونه فرمود: دستور خداوند به شما چنين است كه گاوي را آورده و آن را ذبح كنيد؛ آنگاه هنگامی که پرسش بنی اسرائیل بالا گرفت سن و رنگ و سایر شرایط آن را نیز تعیین نمود. و لهذا، به جهت آن که بنی اسرائیل در هر مرتبه جناب موسی علیه السلام را مورد خطاب خود قرار داده و از ایشان میxadخواستند که از خ...

رنگ زرد، موجب شادابي نگاه و نظر «إِنَّهَا بَقَرَةٌ صَفْرَاءُ فَاقِعٌ لَّوْنُهَا تَسُرُّ النَّاظِرِينَ»؛ واژهxad ی «صَفراء» به معناي زرد، و واژهxad ی «فَاقِع»- اسم فاعل از فَقَعَ یَفْقَعُ[1]- به معنای پر رنگ و خالص،[2] زردی شدید[3] و یک دست است كه غالباً براي رنگ زرد به کار میxad رود. بنابراین، مقصود از جمله xadی «صَفْرَاءُ فَاقِعٌ لَّوْنُهَا» زردی است که رنگش زرین و خالص باشد.[4] کلمهxad ی «تَسُرُّ» يعني مسرور میxadکند، و کلمه xadی «ناظرین»- به معناي بینندگان- در جایی استعمال میxadشود که مسئله xadي شگفتی در كار باشد تا جائی که در وجود بیننده فرح و نشاط ایجاد كند.[5] حضرت امام علي علیه السلام پیرامون رنگ زرد چ...

بيxadادبي و جسارت به كلام خدا «قَالُوا ادْعُ لَنَا رَبَّكَ»؛ مرحوم علامه طباطبایی ميxadفرمايد: علاوه بر همه xadی بیxadادبی هایی که این گروه در حین تکلّم و نحوهxadی گویش با حضرت موسی علیه السلام داشتند، از همه مهمتر همین کلام آنان است که گفتند: «يُبَيِّن لَّنَا مَا هِىَ إِنَّ الْبَقَرَ تَشابَهَ عَلَيْنا»؛ جنس گاو برايمان مشتبه شده، و نگفتند: «انّ البقرة تشابهت علينا»؛ آن گاوِ مخصوص كه بايد به وسيلهxad ی زدنِ دمِ آن به كشتهxad ی بنى اسرائيل او را زنده كنى، براى ما مشتبه شده است. به بیان دیگر؛ آنها ميxadخواستند بگويند: همهxad ی گاوها كه خاصيتِ مرده زنده كردن ندارند، و اين خاصيت، مال يك گاوِ مشخص است، كه اين مقدار...

گزیده ای از تفسیر آیه ی 26 سوره ی بقره درس سوم . فعلِ حکيم از منظر مؤمنين و کفار «فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُواْ فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِن رَّبِّهِمْ وَ أَمَّا الَّذِينَ كَفَرُواْ فَيَقُولُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَذَا مَثَلاً»؛ اهل ايمان ميu200aدانند كه خداوند حكيم على الاطلاق است و همهu200aي كارهاى او از روى حكمت است. بنابراين، ضرب الامثل او نيز مستند به غرض حكيمانه، و مقصود او تفهيمِ حقايق و تقريب آنها به ذهن انسان و تنبّهu200aدهي آنان است.[1] و لهذا بندگانِ حقيقيِ پروردگار، با يقين و از روي تدبر و تفکر ميu200aدانند که آنچه خداي تعالي بيان ميu200aکند ...

گزیده ای از تفسیر آیه ی 26 سوره ی بقره درس اول آيــهu200aي 26 *«إِنَّ اللَّهَ لَا يَسْتَحْيِي أَن يَضْرِبَ مَثَلاً مَّا بَعُوضَةً فَمَا فَوْقَهَا فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُواْ فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِن رَّبِّهِمْ وَ أَمَّا الَّذِينَ كَفَرُواْ فَيَقُولُونَ مَاذَا أَرَادَ اللَّهُ بِهَذَا مَثَلاً يُضِلُّ بِهِ كَثِيراً وَ يَهْدِي بِهِ كَثِيراً وَ مَا يُضِلُّ بِهِ إِلاَّ الْفَاسِقِينَ»*...

گزیده ای از تفسیر آیه ی 26 سوره ی بقره درس دوم بيان شيوهu200aي «تمثيل» در قرآن كريم «أن يَضْرِبَ مَثَلاً مَّا بَعُوضَةً فَمَا فَوْقَهَا»؛ بهترين زباني كه ميu200fتواند معارف عقلي را براي تودهu200aي مردم تبيين كند، زبان تمثيل است.[1] از نگاه قرآن كريم، ضرب المثل تجسمِ واقعيت است، از اينu200aرو ميu200aگويد: مثال، بايد عين مُمَثّل بوده و با واقعيتِ خارجي تطابق داشته باشد. تطابقِ ضرب المثل در آيهu200aي مذكور به دو انگيزه صورت گرفته است:...

گزیده ای از تفسیر آیه ی 25 سوره ی بقره درس پنجم 5. «بهشت»، خواستگاه جميعِ لذايذ بشر «جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ»؛ مجموعِ لذتu200aهاي بشري را ميu200aتوان در سه چيز خلاصه كرد؛ خوراك، مسكن و مسئلهu200aي ازدواج، كه آيهu200aيu200a مورد بحث (25 سورهu200aي بقره) به هر سه امر اشاره دارد:...

گزیده ای از تفسیر آیه ی 25 سوره ی بقره درس ششم 6. «رزقِ مشابه» در ثمرات بهشتي «كُلَّما رُزِقُوا مِنْها مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقاً قالُوا هذَا الَّذي رُزِقْنا مِنْ قَبْلُ»؛مرحوم طبرسي براي اين بخش از آيه، وجوهي را مطرح ميu200aکند:[1]...

گزیده ای از تفسیر آیه ی 25 سوره ی بقره درس هفتم 7. «وجه تشابه» در ثمرات بهشتي «وَ أُتُوا بِهِ مُتَشابِهاً»؛ در ارتباط با كلمهu200aي «مُتَشابِهاً» نيز چند وجه تفسيري بيان شده است،[1] از جمله؛ الف) ثمرات بهشتي از نظر رنگ شبيه و مثل هم است ولى طعم و مزهu200aي آنها با يکديگر متفاوت خواهد بود. ب) جميع ثمرات بهشتي از نظر کيفي با يکديگر مثل و شبيه بوده و در آنها جنسِ پست و نامرغوب وجود ندارد. ج) به جهت آن که قسمتي از ميوهu200aهاي بهشتي از نظر کمّي و کيفي، با قسمت ديگر متشابه است لهذا از کلمهu200aي «مُتَشابِهاً» استفاده شد. [1]. براي اطلاعات بيشتر، ر.ک: همان. ...

گزیده ای از تفسیر آیه ی 25 سوره ی بقره درس نهم 11. سازگاريِ «خلود در جهنم» با عدل پروردگار «وَ هُمْ فيها خالِدُونَ»؛ علامهu200aي جوادي در ارتباط با اين بخش از آيهu200aي شريفه، بحث نسبتاً مبسوطي را پيرامون خلود در جهنم و بهشت بيان فرموده که اجمالا به آن اشاره ميu200aشود؛ ايشان ميu200aنويسد: اثبات خلود براي بهشتيان چندان دشوار نيست؛ چنانu200aكه اثبات آن براي دوزخيان چندان آسان نخواهد بود. از اينu200fرو دربارهu200aي خلودِ دوزخيان اختلاف است:...

گزیده ای از تفسیر آیه ی 25 سوره ی بقره درس سوم . تبييينِ کلمهu200aي «بَشِّر»، و حكمت استعمال آن «وَ بَشِّرِ الَّذِين آمَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ»؛ در مورد واژهu200aي «بَشِّر»، اقوالي نقل شده است كه دو رأي مورد بررسي قرار ميu200aگيرد:...

گزیده ای از تفسیر آیه ی 25 سوره ی بقره درس چهارم 4. محورِ «بشارت»u200a در آيهu200a و مصاديق آن «وَ بَشِّرِ الَّذِين آمَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّالِحَات»؛ محور بشارت در اين آيه، مربوط به افراد با ايماني است که ايمانشان توأم با عمل صالح است. و لهذا، بشارت مذكور، شامل انسانu200aهاي سستu200aعقيده- و آنان كه ايمان خويش را با عمل صالح مقرون ننمودهu200aاند- نخواهد شد. خاصيت ذاتي بشارت، ايجاد سرور است،[1] و طبيعتاً اين سرور، در مورد آنها كه ايمان را به عمل صالح نياميختهu200aاند، صادق نيست....

گزیده ای از تفسیر آیه ی 25 سوره ی بقره درس اول «وَ بَشِّرِ الَّذِين آمَنُواْ وَ عَمِلُواْ الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ كُلَّمَا رُزِقُواْ مِنْهَا مِن ثَمَرَةٍ رِّزْقاً قَالُواْ هَذَا الَّذِي رُزِقْنَا مِن قَبْلُ وَ أُتُواْ بِهِ مُتَشَابِهاً وَ لَهُمْ فِيهَا أَزْوَاجٌ مُّطَهَّرَةٌ وَ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ»....

گزیده ای از تفسیر آیه ی 25 سوره ی بقره درس دوم 1. تناسب آيهu200aي شريفه با آيهu200aي پيشين قرآن كريم در آيهu200aي قبل، کيفر كافران و تبهکاران را بيان نمود و در اين آيه به بيان سرنوشت مؤمنان و پاداش اين گروه ميu200aپردازد تا- همانu200aگونه که روشِ قرآن است- با مقابلهu200aي اين دو طايفه حقيقت روشنu200aتر گردد.[1] از اينu200aرو در آيهu200aي مورد بحث مؤمنان و پرهيزگاران را به بهشت بشارت ميu200aدهد؛ بهشتي که نهرها در زير آن جاري، ميوهu200aهاي آن مداوم و هميشگي، همسرانش پاکيزه و از همه بالاتر، بقاء و جاودانگي در آن حكمu200aفرما است....