«فَلَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ لَكُنتُم مِّنَ الْخَاسِرِينَ»؛ اگر فضل و رحمت خداوند در كار نبود، شما از خاسران- یعنی جهنّمیان- میxadشدید. تعبیر به «فَضل» اشاره به این نكته است که بنی اسرائیل، تا جايي با دستورات خداوند مخالفت كرده و در گناهِ نافرماني غوطهxadور شده بودند که به هيچxadوجه مستحق پاداش نبودند، و لكن پاداشی که به آنها عنايت شد پاداش تفضلی بود و نه استحقاقی.
و تعبیر نمودن به «رحمت» بدين جهت است که نقض عهد با وجود این معجزهxad ي بزرگ- یعنی رفع عذابي كه از ناحيهxad ي كوه طور در انتظار آنان بود- معصیت بزرگی است و کیفر سختی دارد، ولی خداوند از سر رحمانیّتي كه نسبت به بندگان خويش دارد، آنان را مورد بخشش قرار داد.[1]
پس به همین جهت است كه خداوند امر نمود؛ او را به فضلش بخوانیم، چنانxadکه فرمود: «وَ اسْألُوا اللَّهَ مِن فَضْلِهِ»«نساء/32»، و نیز فرمود: «وَ رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ»«اعراف/156»، و لکن این رحمت، عام است، و اما رحمت خاص، از آنِ متقين خواهد بود، چنانxadكه فرمود: «فَسَأكْتُبُهَا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ»«اعراف/156».
[1]. جوادی آملی، عبدالله(1385هـ ش)ج۵، ص۱۰۳.